EMO İzmir Şubesi, Prof. Dr. Beno Kuryel’in sunumuyla 4 Kasım 2026 Çarşamba günü “Matematiğin Felsefesi” başlıklı bir söyleşi düzenledi. EMO İzmir Şubesi Hizmet ve Eğitim Merkezi’nde gerçekleştirilen söyleşi, EMO İzmir Şubesi Eğitim Komisyonu Başkanı Bülent Çarşıbaşı’nın yaptığı açılışla başladı.
Sunumuna, felsefenin genellikle insanların korkup kaçtığı ve kendilerinden gizlediği bir alan olarak algılandığını belirterek başlayan Prof. Dr. Beno Kuryel, gündelik hayattan örneklerle felsefenin hayatın merkezinde olduğunu ifade etti. Akademide bilim felsefesinin bir zorunluluk olarak görülmemesini eleştiren Kuryel, bilimsel çalışmaların sadece geçmiş düşünürlerden ne kadar alıntı yapıldığıyla değil, içinde bulunulan kurulu düzenin paradigmalarının ne kadar anlaşıldığıyla değerlendirilmesi gerektiğini savundu. Kuryel, bu durumu Thomas Kuhn'un “Düşüncenin belirli bir paradigma örgüsünde yoğrulduğunu anlamak, varlığını o paradigma içinde sürdürenler için kolay değildir” sözüyle destekleyerek, eleştirel düşüncenin ve kişinin kendisiyle yüzleşmesinin bilim felsefesinin temelini oluşturduğunu belirtti.
Prof. Dr. Kuryel, matematiğin tarafsız ve soyut bir kavram olmaktan ziyade, toplumsal ve ekonomik ihtiyaçların, hatta kapitalizmin bir ürünü olarak nasıl şekillendiğini anlattı. Türev ve integralin sanayi devrimi arifesinde tesadüfen ortaya çıkmadığını belirten Prof. Dr. Kuryel, bu matematiksel araçların üretim hızını, hareketin dinamiklerini ve tasarım süreçlerini anlamak için zorunlu bir ihtiyaç olarak doğduğuna dikkat çekti. Newton ve Leibniz arasındaki tarihsel çekişmeye de değinen Kuryel, konuyu şu sözlerle detaylandırdı:
"Birbirlerine yolladıkları mektuplar hakaretlerle dolu. 'Sen benim fikrimi çaldın, ben senin fikrini çaldım.' Ama bu aynı zamanda nereye kadar gider? Bir soyutlama yaparsak İngiltere ile Almanya arasındaki sanayi kavgasına, ticaret kavgasına ve kapitalizmin oluşum süreçleri içerisindeki rekabete dayanır. 'Yok Almanlar buldu, yok İngilizler buldu' kavgası ulus devlet ideolojisinin kırıntılarıyla beslenir."
Okullarda bu tarihsel ve sınıfsal bağlamın hiçbir zaman tartışılmadığını, öğrencilere yalnızca formüllerin ezberletildiğini belirten Kuryel, eğitimin kurulu düzeni yeniden üretmek üzere yapılandırılmış ideolojik bir aygıt olarak işlediğini vurguladı.
“Matematik Yüzde Yüz İcattır"
İzleyicilerin yoğun katılımıyla bir soru-cevap fırtınasına dönüşen etkinlikte, "Matematik doğada var mıdır?" sorusu etrafında bir tartışma yürütüldü. Matematiğin doğada hazır bulunan bir yapı olmadığını, aksine insanın doğayı anlamak için icat ettiği bir soyutlama sanatı ve dil olduğunu savunan Kuryel, izleyicilerden gelen "Ama doğada var ki biz onu keşfediyoruz" şeklindeki itirazlara net bir dille yanıt verdi. "Türev ve integrali bir ağacın tepesinde gördünüz mü hiç?" diye soran Kuryel, "Tümüyle icat, yüzde yüz icat. Biz doğada üçgenimsiler, çemberimsiler görüyoruz. Biz bunları soyutladık, genelledik ve ideal bir üçgen çizdik. Matematik evrende bulunmaz, aksine zihinsel bir ürün olarak var olur. Doğayı anlamak için geliştirdiğimiz matematik, o fiziği anlamak için geliştirdiğimiz matematikle üst üste çakışabiliyor. Matematiksel keşif yoktur, fiziksel keşif vardır. Biz matematik dilini geliştirerek o fiziksel keşfi anlamaya çalışıyoruz" diyerek matematiğin, insan aklının doğayı modelleme biçimi olduğunun altını çizdi.
“Simülasyon ile Yaratıcılık”
Söyleşinin son bölümünde ise yapay zekâ tartışıldı. Yapay zekânın aslında yeni bir paradigma dönüşümü değil, epistemik (bilgi kuramsal) bir dönüşüm olduğunu savunan Kuryel, insanların yapay zekâya gereğinden fazla antroposentrik (insan merkezci) anlamlar yüklediğini belirtti. Otomasyon ve optimizasyonun yarattığı toplumsal kaygılara, Balıkesir'de bir yem fabrikası için yazdığı optimizasyon programı sonrasında işsiz kalmaktan korkan mühendislerin kendisine tüfek çekmesi örneğiyle değindi.
Kuryel, yapay zekânın sınırlarını Kate Crawford'un "Yapay Zeka Atlası" kitabından yaptığı şu çarpıcı alıntıyla özetledi:
"Yapay zekâ her şeyden önce ne yapaydır ne zekidir. Yapay değildir çünkü somut ve maddidir. Doğal kaynaklardan, enerjiden, insan emeğinden, altyapılardan üretilegelmiştir. Zeki değildir çünkü özel ve rasyonel değildir. Büyük veri kümeleriyle, kurallar ve ödüllerle yapılandırılmış hesaplamalar olmadan herhangi bir şeyi ayırt etme yetisine sahip değildir." Zekânın simülasyonu ile yaratıcılığın birbirine karıştırılmaması gerektiği vurgulandı.
Dinleyicilerin büyük ilgi gösterdiği ve aktif olarak fikirleriyle katıldığı etkinlik, EMO İzmir Şubesi Yönetim Kurulu Yedek Üyesi Dr. Hacer Öztura’nın Prof. Dr. Beno Kuryel’e teşekkür plaketi takdim etmesiyle tamamlandı.
