MÜHENDİSLİK FORMASYON MU, PROMOSYONU MU?
EMO Ankara Şubesi olarak 19 Aralık 2026 günü Ankara’da yapmayı planladığımız “Mühendislik Eğitimi Çalıştayı” hazırlıklarını sürdürmekte olduğumuz bugünlerde, üzüldüğümüz ama şaşırmadığımız bir haber medyaya yansıdı. Uzunca bir süredir dillerde dolaşan, köşe yazılarına sızan, kulaklara fısıldanan yükseköğretimde yapılacak değişiklikler -askeri cunta döneminde YÖK’ün kurulmasının yıldönümünde- YÖK Başkanı tarafından TV ekranlarından da açıklandı. Bizim açımızdan sürpriz bir şey yok hatta mühendisliğin dejenerasyonunda seviye atlandığına şahit olduk. Bu bakış, ülke gerçeklerinden kopuk, bilimsel bakış ile bağdaşmayan bir yaklaşımdır. Mühendislik eğitimini akademik bir formasyondan ziyade ticari bir meta olarak görmektedir. Mühendislik, esasen akademik bir formasyon olduğu halde bazı diş hekimliği ve eczacılık bölümlerine girenlere başka kriter olmadan anadal yapma fırsatı verilen bir promosyon olarak da sunulmaktadır, ki böylesi bir düzenlemeye Diş Hekimleri ve Eczacı Odaları da karşı çıkmaktadır.
Öğrenim süresine örnek verilen Avrupa ve diğer ülkelerdeki mühendislik eğitim modelinde genellikle temel bilimler hariç 3 yıllık bir eğitim sistemi bulunmaktadır. Ders sayıları kıyaslaması bilimsel/teknik dersler üzerinden yapıldığında da arada çok büyük farklar olmadığı görülecektir. Müfredatlarda, bilim ve teknik dersleri kadar genel kültür dersleri bulunmaktadır, ki bu derslerin yeri ortaöğretim olmalıdır. Lisede fen ve matematik derslerinin içeriklerinin boşaltılmasından sonra zaten mühendislik formasyonunun içi boşlamaya, istihdam ihtiyacının üzerinde kontenjanlar ile işsiz mühendisler çoğalmaya başlamıştır. Bu değişikliğin anlamı olsa olsa gelir durumu iyi ailelerin çocukları özel derslerle fen bilimleri alanında yeterli hale gelsin demektir. Kontenjan azaltımı iddiasıyla yola çıkanları, 4 yıl yerine 3 yılda mühendis olunması ve promosyonlar ile mühendis enflasyonun nereye varacağını hesaplamaya davet ediyoruz.
Uzun Dönem Stajlar ve İş Cinayetleri
Son yıllarda gittikçe artan iş cinayetlerine daha geçtiğimiz gün İzmir Aliağa’da bir yenisi eklenmiş ve son bilgilere göre 18 can hayatını kaybetmiştir. Özelleştirilen kamu işletmeleri dahil olmak üzere özel sektörün işlettiği her işletmede, iş güvenliği önlemleri önce can değil önce maliyet süzgecinden geçirilmektedir. Hal böyleyken mühendislik öğrencilerinin deneyim kazanmak adına işletmelere, hem de 1/3 asgari ücret ile ucuz emek gücü olarak gönderilmesi kabul edilebilir bir uygulama değildir.
Kaldı ki, kariyer sitelerinde “uzun dönem stajyer” ilanları artmaya başlamış ve buna bağlı olarak ne kadar başarılı olursa olsun yeni mezunlar iş bulamaz hale gelmiştir. Bir başka deyimle mezun olmak üzere olan mühendis adayları ucuz oldukları için kapışılırken, mezun mühendislerin yüzüne dönüp bakan yoktur. Buradaki mantık hatası ise mühendisliğin temelinin akademik bilgi olduğunun göz ardı edilmesidir. Diğer yandan, uzun dönem denilen süre 4 ay civarındadır ve 8-10 alt disiplini bulunan bölümlerde öğrenim gören bir öğrencinin bu kısa sürede sadece bir alt disiplin üzerinde deneyim kazanması ne kadar mühendislik formasyonuna değer katabilir.
Teknolojinin son on yıllardaki gelişimi ile mühendislik ana disiplin alanları ve bazı ana disiplinlerdeki alt disiplinler hızlı bir artış göstermiştir. YÖK ve Üniversiteler bu karmaşayı iyi yönetememiş ve önce açılan sonra kontenjanları düşen veya gözden düşen bölümler görülmüştür. Mühendislik alt disiplinlerindeki bu hızlı artışa yönelik olarak müfredatların yeniden düzenlenmesi değil yeni bölümler açılması yoluna gidilerek mühendisliğin multidisipliner bir meslek olduğu göz önüne alınmamıştır. Bu artış ile ana alana ait alt disiplinlerin akademik müfredata dahil edilmesi durumunda eğitim süresinin kısaltılması değil belki uzatılması tartışılmalıdır. Mühendislik eğitimin süresinin azaltılmak istenmesinin “üniversite mezunları erken evlensin” gibi altı boş akademik bakış açısından yoksun bahanelere büründürmesi de akıl dışıdır.
Yapılmak istenen değişiklikleri biraz kazıdığınızda altından üniversitelerin bilançolarını kabartmanın şifreleri açığa çıkmaktadır. Bu uygulama ile mühendislik bölümlerinde öğrenim süreleri her yıl 3 döneme bölünerek 3 yıla indirilmekte, her öğrenciden 4 yılda alınan ücretin 3 yılda alınması öngörülmektedir. Uzun dönem staj aldatmacası ile de üniversiteler laboratuvar ve deney altyapısı bulundurmaya gerek duymayacaktır. Ayrıca yapılan bu değişiklikler ile gerek eğitim kadrosunun gerekse öğrencilerin dinlenme ve sonraki döneme hazırlık yapmaları için ayrılması gereken vakit tamamen göz ardı edilmiştir.
Yükseköğretimde Sorunlar Dağ Gibi
Elbette yükseköğretimde yapılması gereken düzenlemeler ve iyileştirmeler var, bunların en başında da özerk ve bilimsel temellere oturmuş bir yönetim zorunluluğudur. Yükseköğretimde 12 Eylül darbesi sonrası getirilen YÖK uygulamaları ile bilimsellik rafa kaldırılmış, özerklik yok edilmiş, çoktan seçmeli atama ile yönetimler oluşturulmuştu. Şimdilerde ise bu noktadan daha geri gidildiğine ve doğrudan atama yapıldığına şahit oluyoruz.
Popülist politikalarla her şehre ve bazı ilçelere kadrosu, altyapısı ve hatta binası olmayan üniversiteler açılmış, nitelik üzerinden değil nicelik üzerinden üniversite güzellemeleri yapılmış, adrese teslim ilanlarla akademik kadrolar doldurulmuş, üniversite idari personeli akrabalardan seçilecek kadar akıldışı uygulamalar yapılmıştır. Akademik unvan ve kadro konusu başlı başına bir başka sorunlar yumağıdır.
Özet olarak, üniversitelerde sorunlar yığınla, bir dokun bin ah işit durumunda. Ancak yasal düzenlemeler sırça köşklerde bilimden ve hayatın gerçeklerinden uzak bir anlayışla yapılıyor. Şimdi bu düzenlemeler yapılırsa, artık neredeyse cazibesi kalmayan mühendislik bölümleri tercih edilmekte daha arka sıralara düşecektir. Yaz boz tahtasına dönen eğitim sistemi ile mühendislik gerek bilimsellik gerekse prestij açısından sıradanlaşacaktır.
YÖK başta olmak üzere bütün yetkililere ve düzenleyicilere, belli kesimlerin isteklerini karşılamaya dönük hissi veren böyle önemli bir konuyu, derinlemesine ve bilimsel bakışla değerlendirmeden bir karar vermemeleri çağrımızı yapıyoruz. Yükseköğretimde ‘iyileştirme yönünde’ düzenleme ihtiyacı elbette vardır. Bu iyileştirici düzenlemeler YÖK kadar, üniversitelerin, akademisyen örgütlerinin, meslek odalarının, yükseköğretim alanındaki sendikaların da görüşleri alınarak yapılmalıdır. Bu konuda fikri ve önerisi olan herkesi 19 Aralık 2026 tarihinde yapacağımız Mühendislik Eğitimi Çalıştayı’na bekliyoruz.
Kamuoyuna saygıyla duyurulur.
EMO ANKARA ŞUBESİ
28. DÖNEM YÖNETİM KURULU
