YAZILI BASINDA ODAMIZ  - 16.02.2026

 
Temel sorun, enerjinin özel mülkiyete ve piyasa anarşisine tabi olmasıdır. Oysa çözüm üretimden dağıtıma kadar tüm yapının merkezi bir plan ve kamucu bir anlayışla alanın yeniden yapılanmasından geçmektedir.
 

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) 2026 İlk Çeyrek Doğalgaz raporundan sonra bu ay başında "Elektrik 2026" raporunu yayımladı. Rapora göre küresel elektrik talebi, sanayi, elektrikli araçlar (EV), ısı pompaları ve veri merkezlerinin artan kullanımıyla yeni bir döneme, "Elektrik Çağı"na girmiştir ve 2026-2030 döneminde yıllık ortalama %3,6 oranında hızla artması beklenmektedir.

Bu artış oranı, son on yılın ortalamasının yaklaşık %50 üzerindedir. 15 yıllık durgunluğun ardından gelişmiş ekonomilerde talep yeniden canlanırken, Çin, Hindistan ve Güneydoğu Asya büyümenin ana motorları olmaya devam etmektedir. Otuz yıldır ilk kez (kriz dönemleri hariç), küresel elektrik talebi 2024 yılında ekonomik büyümeyi geride bırakmıştır ve bu durumun önümüzdeki yıllarda daha genel bir eğilim haline gelmesi beklenmektedir. 2030 yılma kadar elektrik tüketiminin toplam enerji talebinden en az 2,5 kat daha hızlı büyüyeceği ve dünyanın elektriğe dayalı bir ekonomiye geçişini hızlandıracağı tahmin edilmektedir.

Teknoloji tekellerinin enerji gaspı: Veri merkezleri ve yapay zekâ.

Rapor, önümüzdeki dönemin talep patlamasının en büyük motorlarından biri olarak veri merkezlerini ve yapay zekâyı işaret etmektedir. Amerika Birleşik Devletleri‘nde beklenen talep artışının yaklaşık yarısı sadece veri merkezlerinin genişlemesinden kaynaklanacaktır. Benzer şekilde Birleşik Krallık, dev veri merkezleri için "Yapay Zekâ Büyüme Bölgeleri" kurarak bu alanlara şebeke önceliği vermektedir.

Buradaki halkçı eleştiri şudur: Sermaye sınıfı, kendi kârlarını maksimize etmek için algoritmik sistemlerini beslerken, dünyadaki kısıtlı enerji kaynaklarını devasa bir hızla tüketmektedir. Bir yanda ambargo nedeniyle 10 milyon insanın karanlıkta kaldığı Küba veya milyonlarca kişinin kesintilerle boğuştuğu küresel güney varken, diğer yanda teknoloji devlerinin enerji şebekelerini "stratejik" adı altında parsellemesi emperyalist bir enerji gaspıdır.

Sermayeye sübvansiyon, halkın sırtına vergi.

Raporun en çarpıcı verilerinden biri, konut elektrik fiyatlarının 2019‘dan bu yana gelirlerden çok daha hızlı artmış olmasıdır. Hemen hemen bütün ülkelerde hane halkı elektrik fiyatlarında yaşanan artış reel kazançlar ve enflasyon oranlarının çok üzerinde seyretmiş ve halkın cebinden çıkan para, piyasanın insafına terk edilmiştir.

Üstelik bu fiyat artışları sadece yakıt maliyetiyle ilgili değildir. Faturanın içindeki şebeke ücretleri ve vergiler, halkın üzerinde ağır bir yük oluşturmaktadır. Rapora göre pek çok ülkede elektrik, fosil gaza oranla daha ağır vergilendirilmektedir; bu durum yoksul halk kesimlerinin temiz enerjiye geçişini (ısı pompaları vb.) imkânsız kılmaktadır. Diğer yandan Avrupa devletleri, "Clean Industrial Deal" gibi paketlerle enerji yoğun sanayi devlerine milyarlarca Euro sübvansiyon dağıtmaktadır. Halkçı bir program, ülkemizde de örneklerine şahit olduğumuz sanayiye verilen bu gizli desteklerin derhal durdurulmasını ve her haneye insani yaşam sınırına kadar ücretsiz elektrik sağlanmasını savunur.

Piyasa kaosu ve şebeke darboğazı: Planlama şart.

2030 yılma kadar küresel elektriğin yarısının düşük karbonlu kaynaklardan geleceği öngörüsü olumlu gibi görünse de, bu dönüşümün hızı hala sermayenin kârlılık oranlarına endekslidir. IEA‘nm tüm gelecek kestirimlerinde doğalgaz başta olmak üzere fosil yakıtların payının yatay bir seyir izleyeceği görülmektedir. Çin ve Hindistan gibi devasa ekonomiler için yapılan tüm yatırımlar bir yana kömür hala en büyük kaynak olmayı sürdürmektedir.

Raporda bahsedilen "esneklik" çözümleri (bataryalar, talep katılımı vb.) tamamen piyasalaştırılmış durumdadır. Yakıcı bir örnek olarak Brezilya‘da rüzgâr ve güneş enerjisinin sisteme entegre edilememesi sonucu %26‘ya varan kesintiler (curtailment) yaşanırken, üretilen temiz enerji boşa gitmektedir. Kapitalizm, doğanın sunduğu değişken enerjiyi bile bir borsa oyununa dönüştürmüştür. Halkçı bir enerji dönüşümü, ekolojik dengeleri gözeten, kâr gütmeyen ve toplumsal mülkiyete dayanan bir üretim tarzını inşa etmelidir.

IEA verileri, dünya genelinde 2.500 GW‘tan fazla yenilenebilir enerji ve depolama projesinin şebekeye bağlanmak için kuyrukta beklediğini göstermektedir. Bu, serbest piyasanın plansızlığının ve "herkesin kendi kârı peşinde koştuğu" üretim modelinin iflasıdır. Sermaye sınıfı, iletim hatlarına yatırım yapmak yerine kısa vadeli üretim kârlarına odaklanmış, sonuç olarak şebekeler kilitlenmiştir.

Rapora göre şebeke yatırımlarının 2030‘a kadar %50 artması ve yıllık 400 milyar dolardan 600 milyar dolara çıkması gerekmektedir. Ancak bu devasa altyapı maliyeti, mevcut sistemde yine halkın faturalarına "şebeke ücreti" olarak yansıtılacaktır. Halkçı bir yönetimde, tüm enerji altyapısı kamulaştırılmalı ve bu yatırımlar halkın sırtından değil, enerji devlerinin birikmiş kârlarından karşılanmalıdır.

ÖZELLEŞTİRMENİN FATURASI KARANLIKTIR

Son dönemde Brezilya, Şili ve İber Yarımadası‘nda meydana gelen büyük ölçekli elektrik kesintileri, modern ekonomiler için elektrik güvenliğinin önemini vurgulamaktadır. Güç sistemleri; eskiyen altyapı, aşırı hava olayları, siber tehditler ve diğer ortaya çıkan güvenlik açıklarından kaynaklanan artan risklerle karşı karşıyadır. Değişen sistem ihtiyaçlarını karşılamak; güncellenmiş şebeke kodlan, gelişmiş izleme sistemleri ve modernize edilmiş operasyonel çerçeveler gerektirmektedir.

Bu olaylar, kritik altyapının özel şirketlerin "maliyet düşürme" hırsına bırakılamayacağını kanıtlamaktadır. Güvenlik ve yedekleme sistemleri, özel sektör için sadece bir maliyet kalemidir; halk için ise hayati bir ihtiyaçtır. Enerji sistemleri, teknokratik bir yönetimden çıkarılmalı, çalışan denetimi ve kamusal şeffaflıkla yönetilmelidir.

SONUÇ: HALKÇI BİR ENERJİ PROGRAMININ İLKELERİ

IEA‘nnı 2026 raporu, mevcut sistemin içinde kalarak teknik yamalarla (şebeke güçlendirici teknolojiler, piyasa reformları vb.) m Fuel Poverty sorunu çözmeye çalışmaktadır. Ancak temel sorun, enerjinin özel mülkiyete ve piyasa anarşisine tabi olmasıdır. Oysa çözüm üretimden dağıtıma kadar tüm yapının, kâr amacı gütmeyen tek bir kamu kurumu altında birleştirilmesi ve merkezi bir plan ve kamucu bir anlayışla alanın yeniden yapılanmasından geçmektedir. Yine artık modern bir zorunluluk olan şebeke senkronizasyonu ve enterkonnekte sistemlerin inşası da, Baltık ülkelerinde görüldüğü gibi jeopolitik bir silah olarak değil, halkların dayanışması ve ortak güvenliği için kullanılmalıdır.

Elektrik Çağı, ancak halkın kontrolünde olduğunda gerçek bir ilerleme ve aydınlanma çağı olacaktır. Aksi takdirde, raporun da itiraf etmek zorunda kaldığı üzere, sadece sermayenin kârlarını aydınlatan, halkı ise borç ve karanlığa mahkûm eden bir dönemden öteye geçemeyecektir.