HABER  - 03.02.2012

 
Siyaset bilimci Dr. Emel Akal’ın sunduğu “Moskova – Londra Kıskacında Anadolu’da İç Politika” başlıklı söyleşi 28 Ocak 2012 tarihinde Şubemizde gerçekleştirildi.
 

Emel Akal konuşmasında şunlara değindi:
Tarihe meraklı olan ve sol siyasetle ilgilenenler Yeşil Ordu, Türk Halk İştirakiyun Fırkası, Resmi TKP, Mustafa Suphi`nin Bakü TKP`sini bilmektedirler. İç politikayı çıkar çatışmasıyla karşı karşıya gelmiş sınıfların, etnik grupların, dinsel grupların, mezhepsel grupların hangisinin egemen hangisinin yenik çıkmasıyla tanımlamak gerekli. 30 Ekim 1918 mütarekesi sonrasında yeni iktidar çalışmalarında en büyük odak artık İngiltere`dir. Diğer çıkar odakları saltanat yanlıları ve İttihatçılar mütareke sonrasında antlaşmaları ret eden Anadolu`daki verilen mücadele sırasında İstanbul`da Meclis-i Mebusan`ın açılması konusunda İngilizler`in onayıyla işbirliği yapmışlardır. Unutulmamalıdır ki bu meclisin 400 üyesinden 80 civarındaki üyesi Anadolu`daki bağımsızlık mücadelesine katılmışlardır. Saltanat`ın desteklediği bu meclisin en önemli çalışması Misak-ı Milli`yi (Osmanlı İmparatorluğundan kalan sınırlar - Ulusal Sınırlar) İngilizlerin istediği doğrultuda kabul etmiş olmasıdır. Arap toprakları imparatorluktan kalan sınırların dışında bırakılmıştır.

Bölgedeki deneyimleri sonunda da İngilizler; Yunanlıları, Rumları, Ermenileri, Gürcüleri, Azerileri, Arapları işbirliği yapılabilecek yapılar olarak görmemektedir. Ülke yönetme deneyimi olan ve beraber çalışılabilecek tek ciddi yapı olarak Türkler (Osmanlılar) görülmektedir. Churchill "tek ittifak yapmamız gereken Türk`lerdir, bu coğrafyada başka iktidar olacak yoktur demektedir". Yönetmeyi becerebilen tek güç olarak Türkler görülmektedir.

İngiliz yönetiminin tüm istediğinin sadece İstanbul ve Çanakkale boğazların kontrolünü elinde tutmak olduğu, bu amaçla Misak-ı Milli sınırlarının meşrulaşmasını istediği anlaşıldıktan sonra Ankara`dan yürütülen mücadelenin Bolşevik Sovyetler ile ittifak yapması istenmektedir. Sovyetler ile Anadolu arasında bir bağ kurmak isteyen ve işbirliğinin oluşmasını dileyenler için uygun çalışma ortamı bulunmaktadır. İttihatçı ve ittihatçı sempatizanı 15 kişi tarafından kurulan Yeşil Ordu Talat Paşa tarafından da desteklenmektedir. Eskişehir`de Yeni Dünya gazetesinin yayınlanabilmesi için gerekli maddi destek Ankara Hükümeti tarafından sağlanmıştır.

Anadolu`da Moskova ile ittifak kurulması çözüm olarak görülmüş, sosyalizmin S`si, bolşevizmin B`si, Marksizmin M`sini bilinmeden hızla Bolşevik eğilimler hayata geçirilmeye başlanmıştır. İbrahim, Molla Nur Vahidov ve Şerif Malatof Anadolu`da çalışmalarına başlamışlardır. Tatar bir aileden gelen Şerif Malatov (1917 devriminden sonra öne çıkmaya başlamıştır, Mustafa Suphi ile birlikte 1918 yılında Müslüman Komiserliğini (MÜSKOM) kurmuşlardır, fazla ömrü olmayan bu komiserlik 1919 da kaldırılır.) İstanbul`a gelmiş ve ardından Anadolu`ya geçerek önce Eskişehir`de sonra Ankara`da bolşevizmi yayma çalışmalarına başlamıştır. Eskişehir merkezli Yeşil Ordu hareketi ile Ankara merkezli Türkiye Bolşevik Komünist Partisi çalışmalarını yakınlaştırmış ve iki harekette birbirlerine nizamnamelerini vererek çalışmalarını birleştirmek gayretine düşerler. 1920 yılında Azarbeycan Bakü`sü Sovyetlere katılınca Mustafa Suphi tarafından Anadolu ile ilişkileri geliştirilmek üzere gönderilen Süleyman Sami, Mustafa Kemal ile görüşmek üzere Eskişehir`e gelir ve yapmış olduğu çalışmalarla ağustos ayında iki hareketin yollarının ayrılmasında rol oynar. Ankara hükümetinin kontrolü altındaki Yeşil Ordu, TBKP, Bolşevik hareketler tüm Anadolu`da yayılmaktadır. Maarif müdürleri, kaymakam vekilleri, komiserler gibi devlet unsurları Yeşil Ordu üzerinden İslami bolşevizme yönelmişler ve şubeler kurmaya veya şubelerde çalışmalara başlamışlardır.

Ağustos ayı içerisinde Ankara hükümeti ile Çerkez Ethem arasında sorunlar yükselmeye başlamıştır. Muhafazakarlar, Osmanlıcılar, Saltanatçılar ittifak içinde çalışmaktadırlar.  Ankara`da Nisan ayında Meclisin açılmasından sonra 24 Nisan tarihinde Sovyetlere dış ilişki için heyet gönderilmesi ve ittifak oluşturma kararı alınır ve teşkil edilen heyet antlaşma imzalamak üzere Mayıs ayında yola çıkar. İçerisinde bulunan bir Oset prensin kendi amaçlarını hayata geçirmek için çalışması nedeni (Osetya, Çerkezya,Dağıstan bölgesinde ilişkiler kurmaya çalışırı) Moskova`ya karayolu ile gitmekte ısrarcıdır, zaman kaybederek 59 günde Moskova`ya deniz yolunu kullanarak ulaşabilir. Gönderilen heyette yer alan Celalettin Arif bey Sovyet dışişleri komiseri Çiçerin ile 1 ay süresinde sağlıklı olarak görüşme şansı bulamaz.

1920 yılında Moskova`da yoksulluk baş gösterir. Türk heyeti Moskova`da iyi karşılanmaz ve bir ay boyunca gereksinimleri ile ilgilenilmez. Bu olumsuz koşullara rağmen Moskova`daki Kırımlı gruplar Türk heyetini iyi ağırlarlar. Bekir Sami Sovyet heyetinden açık dış politika ister ancak Çiçerin ve müsteşarı Karahan Türk heyetinden Doğu Anadoluda (Bitlis ve Van bölgesinden) Ermeniler için toprak talebinde bulunur ve imzalanması beklenen paraf edilen ancak imzalanmayan antlaşma Ankara`ya ulaşınca 2 Eylül`den itibaren Ankara`nın dış politikası Moskova`dan Londra`ya döner.

Bu tarihten itibaren Anadolu`ya ve orduya etki etmesi istenmeyen Bolşevizm aleyhinde çalışmalar başlar. Meclis içinde İngiliz`lerle ittifak yapmak isteyen kesim bunun tesisi için çalışmalarını sürdürmeye başlar. Ankara`da çalışmalarını Meclis`in karşısında yürüten Şerif Malatof tutuklanır ve on gün içerisinde sınır dışı edilir ve arkasından tutuklamalar başlar, Yeni Dünya gazetesi Ankara`ya taşınmıştır, hiçbir devlet memuru hiçbir partiye üye olamaz denilerek Bolşevik çalışmalar durdurulmuş olmaktadır.

Ekim ayında resmi, danışıklı Türkiye Komünist Partisi kurulur, Celal Bayar, Kazım Karabekir, Ali Fuat Paşa ve Mustafa Kemal`in de için bulunduğu partinin ilk genelgesi parti mensubu olmayan kimselerin Anadolu`da faaliyette bulunmasını yasaklar. Bu sayede halk zümresi parti içerisinde içselleştirilmiş olmaktadır. Aralık ayında Türkiye Halk İştirakiyun Partisi Türkiye Komünist Partisi ile Yeşil Parti ‘nin parti programını açıklayacağını duyurmuştur.

Anadolu`daki durum bu iken ve İngiltere ile Sovyetler ile ilişkiler yeniden düzenlenirken Mustafa Suphi ve arkadaşları sefir (büyükelçi) olarak atanan Midvani ile Kars`a gelirler. Ankara`da mebuslar Şeyh Servet`in ve Nazım bey`in tutuklanmak üzere olduğu elçi üzerinden Midvani`ye bildirilir. Bu gelişmelerden Midvani`nin bilgilendirildiğini biliyoruz. Midvani bu gelişmeler üzerine Kars`ta heyetten ayrılarak Ankara`ya döner ve Kazım Karabekir Mustafa Suphi ve Arkadaşları 22 Erzurum`dan Trabzon`a gönderilir.
Erzurum Kongresi`ni yapan Müdafa-i Hukuk Cemiyeti`nin adı Muhafaza-i Mukeddesat Cemiyeti olarak değiştirilmiş ve Ankara`ya karşı muhalefetini yükseltmiş ve saltanat yanlısı tutum izlemektedir. Yunan ordusunun ilerlemesini destekleyen İstanbul hükümetine yakın durmakta Ankara`yı Bolşeviklerle işbirliği yapmakla suçlamaktadırlar. Ankara bu muhalefeti kırmak için Mustafa Suphi ve arkadaşlarını Trabzon`a yönlendirmiş Ankara`ya sokmayacağını göstermiştir. Kars`ta Sovyet büyükelçisi Mİdvani, Trabzon`da Sovyet konsolosluğu Ankara`da Sovyet temsilcisi Upmann ve Komitern temsilcisi Escmann`ın olduğu koşullarda Mustafa Suphi ve arkadaşları ölüme doğru gönderilmektedir. 21 Ocak`ta Ankara`da elçi olan Ubmann`ın 25 Ocak`ta istenmeyen adam olarak sınır dışı edilecektir. Ankara`da iç politikanın görünüşü; Ankara`daki iktidar odağı kendi varoluşu için Sovyetler ile ittifakı meydana getirmiş, bu ittifak sürecinde iç politikada Yeşil Orduda, Halk Zümresinde, Türk Halk İştirakiyun Fırkası`nda Bolşevik eğilim izlemiştir. İngiltere;Eylül ayında Azerbeycan, Kasım ayında Ermenistan düştükten sonra Kafkasya`nın düşmesi karşısında Ankara`daki Türkleri bertaraf etmek yerine, hayata geçilemeyecek Sevr`e karşılık Ankara ile ittifak kurma yolunu seçmiştir. Bu amaçla önce Ankara`ya elçiler göndermiş, Damat Ferit hükümetinin düşürülmesi sağlanmış ve Ankara ile uyumlu bir kabinenin göreve gelmesini sağlamıştır. Londra görüşmelerine hem İstanbul hem de Ankara temsilcilerini çağırarak Ankara`nın güçlendirilmesini sağlamıştır. İngiltere ile sulh yapılabilmesi için içerideki Bolşeviklerin kurban edilmesi gerekmiştir.

Dış politikadan bağımsız olarak iç politikalar oluşturulamamaktadır, Ankara`nın iç politikası Moskova ve Londra ile ilişkileri sonrasında şekillendirilmiştir. 1920 haziran aylarında başlayan Bolşevik, halk, yoldaş, arkadaş rüzgarının 1920 Aralık – 1921 Ocak ayında tamamen kesildiğini görüyoruz. Halk İştirakiyun Fırkasının tüm üyeleri tutuklanmış, mebuslarının dokunulmazlığı kaldırılmıştır. 1921 Eylül ayında İngiltere ile tekrar sorun çıkınca Sovyet`lere yakınlaşmak gerektiğinde Halk İştirakiyun Fırkasının ceza alan üyeleri af edilmiştir.

Fotoğraflar